انواع آموزش

بدیهی است برنامه ریزی آموزشی تنها به تعیین مطلوب ترین اقدامات جهت تربیت نیروی انسانی مورد نیاز بخش های اقتصادی کشور محدود نمی شود. بلکه از آنجا که در چارچوب ارزش های متعالی جامعه اسلامی انسانی از لحظه تولد تا دم مرگ در فرآیند یادگیری قرار می گیرد، برنامه ریزی آموزشی همواره باید به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از برنامه ریزی توسعه و تکامل جامعه انجام پذیرد. علاوه بر آن برنامه آموزشی کشور باید بیان کننده مجموعه کاملی از سیاست ها و خط مشی دولت در مورد نیازهای یادگیری آحاد ملت در سنین و شرایط مختلف یادگیری، خواه در نظام آموزش رسمی و خواه در آموزش غیر رسمی باشد (گروه مشاوران یونسکو، ترجمه مشایخ، 1386).

آموزش کارکنان در سازمان به دو صورت زیر انجام می شود:

الف) آموزش قبل از خدمت

منظور از آموزش قبل از خدمت ، آن نوع آموزشی است که قبل از ورود یا استخدام فرد در سازمان به وی ارایه می شود تا شایستگی و توانایی های لازم را در او ایجاد و وی را برای احراز شغل در آینده آماده کند. این نوع آموزش ها برای رفع مشکلات خاص سازمانی صورت نمی گیرد، بلکه هدف آن تربیت نیروی انسانی ویژه برای سازمان است

ب) آموزش ضمن خدمت

این نوع آموزش با هدف ارتقای سطح دانش و آگاهی و مهارت های فنی، حرفه ای و شغلی و نیز استقرار رفتار مطلوب در کارکنان یک سازمان صورت می گیرد و آنان را برای انجام بهینه وظایف و مسئولیت های شغلی آماده می کند (فتحی واجارگاه، 1383).

 

تعریف آموزش ضمن خدمت

کمبل[1] (1967) آموزش ضمن خدمت را “کوششی برای ارتقای شایستگی های کارکنان آموزشی از طریق دوره های آموزشی، کلاس های بازآموزی ، نشست ها، گروه های تحقیق، بازدیدها، سخنرانی ها و اصلاح وضع کارکنان” تعریف می کند (نیکنامی، 1388).

شبکه اطلاعات آموزشی در اتحادیه اروپا ،آموزش ضمن خدمت را به عنوان “تنوعی از فعالیت ها و تمرین هایی که معلمان به منظور گسترش دانش، بهبود مهارت ها و ارزیابی و توسعه رویکرد حرفه ای شان در آن درگیر می شوند” تعریف می کند (پرون[2] ، 1991)(Bayrakaci,2009 ).

آموزش ضمن خدمت هنگامی بیشترین اثر و کارایی را دارد که لازم باشد یک یا تعداد معدودی کارآموز را در یک زمان و برای شغل مشخصی آموزش داد و تربیت کرد، ولی اگر لازم باشد که کارآموز با نظریات مختلف مربوط به کار نیز آشنایی کامل پیدا کند، به ناچار باید همراه با روش آموزش ضمن خدمت از روش های دیگر آموزشی نیز استفاده کرد (سعادت، 1387).

مطلب مشابه :  نظریه ها و دیدگاههای مبنی بر عوامل تعیین کننده کار کودکان

آموزش ضمن خدمت فعالیتی است نظام دار و تابع شرایط سازمانی که در هر سازمان یا موسسه ای منجر به رشد و تغییرات اساسی در میزان مهارت های علمی و دانش  و مهارت های عملی و فنی و تکامل نیروی انسانی می گردد به طوری که تاثیرات آن در کارایی سازمان موثر واقع می شود (سلیمانپور، 1382).

آموزش ضمن خدمت مجموعه فعالیت های آموزشی نیازسنجی و برنامه ریزی شده به منظور اصلاح و بالا بردن دانش، مهارت، نگرش ها و رفتارهای سازمان برای انجام دادن وظایف خاص محوله ی سازمانی است (فروتن، 1382).

مطالعاتی که بین سال های 1986 تا 1987 توسط کافرمایان انگلیسی از طریق “موسسه مطالعاتی آموزش ملی” صورت گرفته ، نشان می دهد که نیمی از آموزش های انجام شده به صورت ضمن خدمت بوده است و در مقایسه با آموزش های خارج از محل کار، هزینه های بیشتری صرف آن شده است. این آموزش ها بخش اعظم هزینه اشتغال را به خود اختصاص داده اند (حدود 5/1 درصد بازده) (اسلومن[3]، 1382).

در پژوهشی که در هاشیموتو[4] در کشور ژاپن انجام شد، مشخص شده که توفیق آموزش های ضمن خدمت در کشور ژاپن به واسطه وجود ثبات شغلی ، آموزش نیروهای کم تجربه بوسیله افراد ارشد و برقراری آموزش ضمن خدمت در سراسر دوره استخدامی افراد است (هاشیموتو، 1999).

لذا این روش مناسب ترین روش برای آموزش دانش و مهارت هایی است که می توان آن را در زمانی نسبتا کوتاه یاد گرفت.

پی یر کارتر[5]، آموزش ضمن خدمت را نوعی کوشش نظام دار تلقی می کند که هدف اصلی آن عبارت است از هماهنگ نمودن و همسو کردن آرزو ، علایق و نیازهای آتی افراد با نیازها و اهداف سازمان در قالب کارهایی که از افراد انتظار می رود (فتحی واجارگاه، 1383).

همانطور از تعاریف یاد شده می توان نتیجه گرفت، آموزش ضمن خدمت در حقیقت به آن نوع آموزشی اطلاق می شود که :

  1. پس از استخدام فرد در موسسه یا سازمان صورت می پذیرد.
  2. هدف و منظور از این نوع آموزش آماده سازی افراد برای اجرای بهینه ی وظایف و مسئولیت های شغلی است.
  3. این نوع آموزش ها عمدتا در سه محور اساسی توسعه دانش، بهبود مهارت ها و ایجاد یا تغییر نگرش ها ارایه می شود (فتحی واجارگاه، 1390).

در آموزش های ضمن خدمت باید در نظر داشت که :

الف. چه کسانی باید دوره های ضمن خدمت را طی کنند؟

مطلب مشابه :  تعریف و راهبردهای فراشناخت از منظر روان شناختی

ب. چرا باید آموزش های ضمن خدمت صورت گیرد؟

ج. چگونه باید این آموزش ها صورت گیرد؟

د. به چه طریق آموزش های ضمن خدمت می تواند به بهترین وجه بر اساس شرایط و موقعیت ها به اهداف مورد نظر دست یابند (OECD، 1998).

 

اهداف آموزش ضمن خدمت

اهداف آموزش ضمن خدمت می تواند با توجه به شیوه های تقسیم بندی ، نوع مخاطب و بهره بردار و فلسفه اجرایی با یکدیگر متفاوت باشند. میرکمالی به نقل از برخی صاحب نظران ، اهداف آموزش ضمن خدمت را در 6 دسته شامل : آشنایی با سیاست ها و رویه های سازمانی ، اصلاح مهارت های ویژه ، اصلاح روابط انسانی ، حل مساله ، اصلاح روش های مدیریتی و نظارتی و کارآموزی می داند (میرکمالی، 1381).

اندشمندان برای آموزش ضمن خدمت اهداف با مزایایی را برشمرده اند که به اختصار به آنها می پردازیم :

  1. افزایش قدرت تصمیم گیری ، به خصوص در مدیران سطوح بالا و در نتیجه کاهش عوارض بوروکراسی و کندی جریان امور
  2. ایجاد رفتار مطلوب و متناسب با ارزش های پایدار جامعه
  3. جلوگیری از اتلاف منابع انسانی و مالی
  4. بهبود روش ها و شیوه های انجام کار
  5. کاهش مدت یادگیری وظایفی که در محدوده ی شغل قرار دارد
  6. پدید آمدن ارتقاء کارکنان
  7. ایجادد تفاهم بیشتر بین کارکنان و استمرار ارتباطات صحیح و بهبود روحیه کارکنان
  8. تشویق و تقویت روح همکاری دسته جمعی بین کارکنان
  9. بالا رفتن قابلیت در کارمند نسبت به اعمال روش های تازه و مترقی و استفاده از وسایل و ادوات پیشرفته
  10. ایجاد علاقه در کارمند به ادامه ی خدمت در سازمان
  11. آشنا ساختن کارمندان با اهداف و خط مشی سازمان
  12. افزایش معلومات و مهارت ها به تناسب مسایل روز به جهت توفیق در انتقال یافته ها

اینکه چه میزان اهداف فوق تحقق یافته یا می یابد بسته به باور برنامه ریزان و سیاستگزاران است که چه مقدار از سرمایه گزاری بر روی نیروی انسانی باعث توسعه است و از طرفی بستگی به ظرفیت ها ، امکانات فکری و مادی و … نیز دارد (پورآمن ، 1377).

مطالعه کوکران[6] (1980) نشان داده است که تعلیم و تربیت همیشه همراه با افزایش بهره دهی کار است. حتی کارگرانی که آموزش عمومی بهره مند شده اند. به دلیل داشتن مهارت های پایدار و حفظ سلامت خویش و قدرت ارتباط گیری اجتماعی بهتر ، توفیق بیشتر در تولید دارند ( به نقل از چایچی ، 1381).

 

[1] Kampel

[2] Pron

[3] Sloman

[4] Hashimoto

[5] Carter

[6] Cocran