اهمیت و ضرورت ارزشیابی

ارزشیابی در مفهوم جدید، جزئی از فرایند تعلیم و تربیت و وسیله مناسبی برای اصلاح هدف ها، برنامه ها و شیوه های تدریس شناخته شده است. ارزشیابی ، عامل مهمی است که معلم و دانش آموز را در دسترسی مطمئن به     هدف های تربیتی کمک می کند و با نشان دادن نقاط ضعف فرایندهای تدریس و یادگیری ، موجبات اصلاح و بهبود به موقع آنها را فراهم  می سازد.

اهمیت ارزشیابی را می توان از دو دیدگاه یا منظر مورد بررسی قرار داد. این دو دیدگاه عبارتند از:

  1. از منظر معلم :
  • اشکالات و نواقص موجود در طرح درس، از نقطه نظر هدف ها ، محتوا ، روش ها ، مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر آشکار می گردد.
  • میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و آمادگی آنها برای آموزش های بعدی روشن می گردد.
  • کارآیی تدریس معلم مشخص می گردد.

 

  1. از منظر دانش آموز :
  • چنانچه ارزشیابی به نحو مطلوب انجام شود، مستقیما در بهبود چگونگی یادگیری دانش آموزان تاثیر می گذارد.زیرا ارزشیابی ، برای افزایش دقت و تلاش شاگردان و همچنین آگاهی از پیشرفت تحصیلی آنها، ابزار بسیار موثری است.
  • دانش آموزان به وسیله ارزشیابی ، به جنبه های مثبت و منفی یادگیری خود پی برده و با راهنمایی معلم ، در جهت توسعه جنبه های مثبت و رفع نارسایی های آموزشی خود کوشش خواهند کرد.
  • نتایج ارزشیابی ، دانش آموزان را به خودشناسی که یکی از اهداف مهم تعلیم و تربیت و عامل موثری در تصمیم گیری های آگاهانه است،رهنمون می گردد( رادمنش،1389).

 

ارزشیابی کمی و ارزشیابی کیفی:

 

هرچند ارزشیابی به خودی خود که با ارزش و فایده سروکار دارد امری کیفی است. اما با مرور بر ادبیات ارزشیابی با اصطلاحات ارزشیابی کمی و کیفی مواجه می شویم. متغیر کمی قابل اندازه گیری درسطوح است و اعداد ریاضی برای آن بکار می رود. اما متغیر کیفی درحد مقیاس اسمی یا رتبه ای عدد می پذیرد. به تبع داده های گرد آوری شده به مقوله کمی و کیفی اختصاص می یابد. داده های کمی مقیاس فاصله ای یا نسبی را می پذیرد اما داده های کیفی کمتر مبتنی بر اندازه گیری دقیق است و ازطریق توضیح  و تشریح موضوع اطلاعات را در اختیار    می گذارد. حجم اطلاعات نهفته در داده های کمی و کیفی متفاوت است،  داده های کمی حجم بیشتری از اطلاعات را در قالب عدد  و رقم می فشرد و تلخیص می سازد. اما داده های کیفی اطلاعات فراوانی را به صورت کمتر دستخورده و کمتر عددی در اختیار می گذارد.

مطلب مشابه :  نوزده وظیفه مدیران مدارس در اجرای آئین نامه اجرایی

داده های کیفی درقالب مفاهیم و واژه ها ارائه می شود و تحلیل آنها کمتر بر عدد متکی است و بیشتر از مفاهیم کلیدی ارزش گذاری و قضاوت برخوردار است. ابزار     جمع آوری داده های کمی معمولا آزمون های عینی یا استاندارد با پاسخ هایی از قبل تعیین شده است. اما داده های کیفی از طریق ابزارهایی مثل پرسش نامه ، نگرش سنج ها ، روش مصاحبه ای ، مشاهده ای ، واقعه نگاری و گزارش های روزانه گرد آوری می شود (فراهانی،1383).

 

مقایسه ویژگی های ارزشیابی کمی و کیفی

در ارزشیابی سنتی ، امتحان و ارزشیابی به عنوان آخرین حلقه فرایند آموزشی تلقی می شد که در پایان دوره آموزشی برای جدا کردن دانش آموزان قبول و مردودی به کار می رود. امروزه امتحان و ارزشیابی را بخش جدایی ناپذیر فرایند یاددهی – یادگیری می دانند که همراه با آموزش و در ارتباط تنگاتنگ با آن ، به گونه ای مستمر انجام می گیرد و به جای تاکید بر طبقه بندی       دانش آموزان و مقایسه آنان با یکدیگر هدایت یادگیری آنان را مرکز توجه قرار می دهد (شکوهی ، 1388).

از چندین جنبه می توان این دو نوع ارزشیابی را با هم مقایسه کرد :

  1. هدف:

هدف ارزشیابی کمی ، شناسایی میزان یادگیری دانش آموزان است که غالبا در سطوح پایین یادگیری (دانش و درک) صورت می پذیرد.

هدف ارزشیابی توصیفی ، شناسایی عوامل موثر در فرایند یاددهی – یادگیری و ایجاد شرایط بهتر برای یادگیری دانش آموزان است.

  1. مقیاس:

در ارزشیابی کمی از مقیاس فاصله ای (20 – 0 ) استفاده می شود.

در ارزشیابی کیفی از مقیاس رتبه ای (خیلی خوب ، خوب ، قابل قبول ، نیازمند آموزش و تلاش بیشتر) استفاده می شود.

  1. ابزار:

در ارزشیابی کمی ابزار کار ، عمدتا آزمون های کتبی است.

در ارزشیابی کیفی از ابزارهای متنوع (پوشه کار ، آزمون های کتبی ، آزمون های عملکرد ، تکالیف درسی ، مشاهدات و …) استفاده می شود.

  1. بازخورد:
مطلب مشابه :  راهنمای دانلود و نصب درایور پرینتر

در ارزشیابی کمی بازخورد به صورت عددی و نمره ای است.

در ارزشیابی کیفی بازخورد به صورت عبارت های توضیحی است.

  1. دانش آموز:

در ارزشیابی سنتی نقش دانش آموز انفعالی و پاسخ دهنده به سوالات طرح شده و بی توجهی به ضرورت ایجاد مهارت خود ارزیابی است.

در ارزشیابی کیفی ، دانش آموز در جریان سنجش فعال و از طریق  خود ارزیابی و مشارکت در تولید ابزارها و جمع آوری اطلاعات فعالیت می کند.

  1. معلم :

نقش معلم در ارزشیابی کمی معمولا تهیه و تولید سوالات آزمون ها و اجرای آنهاست.

همچنین نقش معلم در ارزشیابی کیفی ، فراهم آورنده زمینه یاری دانش آموز در ارتقاء سطح تلاش و کوشش برای هدایت خودسنجی و خود ارزیابی است.

  1. اولیاء:

نقش اولیاء در ارزشیابی عددی ، حاشیه ای و غیر فعال است. در ارزشیابی کیفی والدین در فرایند آموزش و سنجش همراه معلم هستند.

  1. جامعیت:

در ارزشیابی سنتی به ابعاد مختلف دانش آموز کم توجهی شده و معمولا تاکید بر دانش و معلومات است.

در ارزشیابی کیفی توجه به ابعاد مختلف یادگیری مدنظر است.

  1. پویایی:

در ارزشیابی کمی ، ارزشیابی و یادگیری غالبا از هم تفکیک شده است.

در ارزشیابی کیفی ، ارزشیابی جریان پیوسته و توام با یادگیری است (ارزشیابی برای یادگیری و یادگیری برای ارزشیابی).

  1. عملکرد گرایی:

در ارزشیابی سنتی و کمی توجه به محفوظات فراگیران مهم است.

در ارزشیابی کیفی توجه به عملکرد واقعی دانش آموز در جریان یادگیری مدنظر است.

  1. فرایندی:

در ارزشیابی کمی ، ارزشیابی صرفا به پایان دوره آموزشی منتقل شده است.

در ارزشیابی کیفی ، ارزشیابی محدود به یک زمان خاص نیست و هر فرصتی مناسب برای ارزشیابی است.

  1. کیفی بودن:

در ارزشیابی سنتی و کمی ، توجه به حجم و اندازه گیری با تاکید بر سطوح اولیه یادگیری مطرح است.

در ارزشیابی کیفی ، توجه به کیفیت یادگیری و فرایندهای دست یابی به اهداف مهم است.

  1. رویکرد:

در ارزشیابی کمی ، رفتارگرایی و آنچه را دانش آموز از خود نشان می دهد مد نظر است.

در ارزشیابی کیفی رویکرد تلفیقی است و علاوه بر رفتار به ساخت گرایی و نوع بینش و … فراگیر توجه می شود (رادمنش، 1389).

[1] Quantitative Evaluation

[2] Qualitative Evaluation

[3]

[4] Scale

[5] Feedback

برچسب‌ها