نظریه های رشد مذهبی

تجربه های مربوط به رشد ایمان بسیار زود در زندگی ما آغاز می شوند، و تصور بر این بوده است که در رویش مذهبی مراحل مشخصی وجود دارند. که در اینجا به بررسی نظریه آلپورت که این کار را به شکلی کلی انجام داد و به بررسی چند موضع نظری مهم و نظام مند تر، در این مورد می پردازیم.

رویکرد رشد مذهبی آلپورت[1]: آلپورت معتقد بود که خود پرستی کودکان در سال های قبل از بلوغ ناگزیر به سرخوردگی و ناکامی می انجامد . این فرایند با چیزهایی از قبیل مرگ حیوان دست آموز یا محرومیت از مواهب مادی آغاز می شود و در نهایت به تجدید نظر در اندیشه های مربوط به عنایت الهی ختم می گردد . به مرور زمان کودکان  بزرگ تر جنبه های انتزاعی تر دین داری را کم کم درک می کنند و دیگر نیاز ندارند که هر چیزی را در قالب های ملموس تر بگنجانند. کم کم با “درون گروه” یعنی گروه دینی خودشان نیز هماهنگ می شوند. تحلیل آلپورت در قیاس با نظریه های رشد که مراحل مشخصی را در نظر می گیرند کمی دور از نظام مندی است به علاوه در سنجش آرای وی پژوهش کمی صورت گرفته است.

مراحل رشد مذهبی پیاژه[2]:  ژان پیاژه که چهره ای مهم در روان شناسی رشدی است معتقد بود که شیوه تفکر کودکان درباره جهان خود هرچه بزرگ تر شوند، به نحوی نظام مند تغییر می کند. اگرچه پیشنهاد های پیاژه خالی از ایراد نبوده است. یکی از مهم ترین نتایج مراحل رشد شناختی او پذیرش این نکته است که کودکان، بزرگسالان کوچک نیستند و نمی توانند مثل بزرگسالان فکر کنند. این امر نتایج مهمی برای رشد مذهبی دارد. مثلا نشان می دهد که کودکان به لحاظ شناختی قادر به درک مفاهیم انتزاعی و پیچیده نیستند(اسپیلکا و همکاران،1390).

مطلب مشابه :  برررسی اختلالات گفتاری درکودکان

مراحل رشد اخلاقی کولبرگ[3]:  کولبرگ کوشید تا مراحل شناختی را که اساس رشد تفکر اخلاقی است،  مشخص کند. در یک سلسله بررسی ها وی از مردم می پرسید که در باب محظورات اخلاقی مختلف چه می اندیشند. شاید انتظار رود که مفهوم سازی کولبرگ در مورد رشد اخلاقی،  پیوند نزدیکی با رویش مذهبی داشته باشد، یا رشد مذهبی مستقیما بر پیدایش اخلاق تاثیر گذارد(و احتمالا آن را تعیین کند). کولبرگ صریحا بر آن بود که رشد اخلاقی و مذهبی کاملا از هم جدا هستند(اسپیلکا و همکاران، 1390).

مراحل رشد ایمان از نظر فاولر[4]: جیمز فاولر بر آن است که ایمان مذهبی فردی در فرایندی مرحله ای، شبیه آنچه پیاژه برای رشد شناختی و کولبرگ برای رویش اخلاقی توصیف کرده اند، روی می دهد. ایمان تجربه انسانی پویا و عامی دانسته شده است که شامل دین می شود، اما نه محدود به آن و نه با آن یکسان است. یعنی هر چند استفاده فاولر از اصطلاح ایمان با دین نهادینه هم پوشی دارد، این دو تا تا حدی هم مستقل هستند. مراحل ایمان از نظر فاولر شامل ایمان آغازین، اسطوره ای، ترکیبی قراردادی، تفردی متفکرانه، عاطفی، کلیت بخش می باشد. تحلیل وی به لحاظ آرا و اندیشه ها غنی است و چارچوبی برای کار تجربی فراهم می آورد و می تواند به فهم ما از اینکه مذهبی بودن چیست کمک کند. رویکردی یگانه به رشد مذهبی : هلموت رایش[5] کوشیده است که شله قلم کار رویکردهای نظری و تجربی گوناگون را درباره بررسی رشد مذهبی خلاصه کند. افزون بر این کوشیده است تا بین میزان سختی و نرمی نظریه های مرحله ای فرق بگذارد. کار رایش، کمکی قابل ملاحظه است به تعیین عناصر مشترک در نظریه ها و تحقیقات تجربی مختلف، ارزیابی انتقادی و تلفیق نظریه ها و توجه به لزوم شفاف سازی و نوعی استاندارد سازی در واژگان و رویکردها می باشد(اسپیلکا و همکاران، ترجمه دهقانی،1390).

مطلب مشابه :  عوامل مؤثر بر از بین رفتن روابط عاطفی و زناشویی (طلاق عاطفی)

[1] Alport,G

[2] Piaget.G

[3] Kohlberg,L

[4] Fowler,L

[5] Reich,R