دانلود پایان نامه

هدف خود را – که سعادت در آخرت – است دنبال می‌‌کند و انسان کور، دنیا را هدف نهایی می‌‌داند. انسان بصیر، از دنیا توشهی آخرت برمی‌‌دارد و کور، برای دنیای بهتر توشه می‌‌خواهد.»161

3-3. عدالت در بعد جسمانی انسان
به نظر می‌‌رسد یکى از اصولی‌‌ترین رفتارها در جهت انجام مسـئولیت اخلاقـى و رعایت حق نفس، رعایت حدود اضرار به نفس و در نظر گرفتن اصول بهداشـتى در ارتباط با جسم است. امام على( موضوع مراقبت از جسم را یک امر ضروری میدانند از این منظر، آنچه حضرت در باب حقوق جسم برمی‌‌شمارند، جــزء مفاد عدالت در قلمرو نفس است.
برخى مکاتـب بشـری آدمـى را اختیـاردار جسـم خویش دانسته و هرگونه زیان رساندن به جسم و یا حتى پایان دادن به حیات خود را جایز می‌‌شمارند. ولی از نگاه دین مبین اسلام، هر گونه زیان‌‌رسانى جـدی به بدن رفتاری غیرشرعى و غیراخلاقى است؛ کسى که به بدن خویش آسـیب برسـاند بایـد در برابر خداوند به خاطر زیان رساندن به جسم خویش پاسخگو باشد.
از حضرت( احادیث مختلفی رسیده است که در خصوص حفظ تعادل جسمانی تأکید ورزیده‌‌اند:
« عَلَیْکُمْ‏ بِالْقَصْدِ فِی‏ الْمَطَاعِمِ‏ فَإِنَّهُ‏ أَبْعَدُ مِنَ‏ السَّرَفِ‏ وَ أَصَحُ‏ لِلْبَدَنِ‏ وَ أَعْوَنُ‏ عَلَى‏ الْعِبَادَهِ ؛ در خوردنی‌‌هـا میانـه روى کنیـد؛ زیـرا ایـنکـار از اسـراف دورتـر و بـراى بـدن سلامت بخشتر و براى عبادت کمک کارتر است.» 162
در خصوص رفتار با جسم در جهت تأمین سلامت جسـمانى خـویش و اهمیـت و لـزوم آن شاید نیاز به تطویل نباشد؛ چراکه عموم انسانها بر آن اذعان داشته و بر مراقبت از جسم خویش اهتمام می‌‌ورزند. بنابراین به روشنى پیداست که توجه قرآن‌‌کریم و روایات علوی به غذا و نوشیدنی انسان، نوع و چگـونگى تهیهی آن، حاکى از تأثیر زیاد آن در وجود انسان است. ایـن امـر نـه تنهـا در آیـات قـرآن کـریم انعکاس یافته، بلکه در سیرهی معصومان( نیز آشکارا مشاهده می شود. امام على( در این‌‌باره به کمیل‌‌بن‌‌زیاد می‌فرمایند:
«یَا کُمَیْلُ‏ اللِّسَانُ‏ یَنْزَحُ‏ مِنَ‏ الْقَلْبِ‏ وَ الْقَلْبُ‏ یَقُومُ‏ بِالْغِذَاءِ فَانْظُرْ فِیمَا تُغَذِّی‏ قَلْبَکَ‏ وَ جِسْمَکَ‏ فَإِنْ‏ لَمْ‏ یَکُنْ‏ ذَلِکَ‏ حَلَالًا لَمْ‏ یَقْبَلِ‏ اللَّهُ‏ تَسْبِیحَکَ‏ وَ لَا شُکْرَکَ‏؛ اى کمیـل؛ زبـان از قلـب سرچشـمه میگیرد و قلب، نیروى خود را از غذا به دست می‌آورد. پس در غذایى که به قلـب و جسـم خـود می‌دهى دقت کن و آگاه باش که اگر آن غذا حـلال نباشـد، خداونـد سـتایش و شـکرگزاریت را نخواهد پذیرفت.»163
بدین ترتیب توجه به پاکى و حلیت غذایى که تنـاول مى شود و آشامیدنی که نوشـیده مـی‌شـود، نقش مهمى در سلامت روحى و معنوی به دنبال خواهد داشـت. از دیدگاه آمـوزههـای دینـى، اهمیت این تاثیرگذاری بیش از اثر گذاری آن بر سلامتى جسم است. نکتهی دیگری که باید در خوردن و آشامیدن مورد توجـه قـرار گیـرد، پرهیـز از پرخـوری است؛ امری که اگر محقق شود ضمن تأمین سلامتى جسم، نورانیت دل و قلب را به دنبال دارد. اگر انسان در دام پرخوری گرفتار آید، افزون بر فراهم آمدن زمینهی ابتلا به بیماری‌ های مختلـف جسمى و روحى، قساوت قلب و تاریکى دل را به دنبـال خواهـد داشـت. امام على( نیز در خصوص کم خوردن و آثار مطلوب آن میفرمایند:
« مَنْ‏ قَلَ‏ أَکْلُهُ‏ صَفَا فِکْرُهُ ؛ هرکس غذایش کم باشد، فکرش روشن میگردد.» 164
«أقلل طعاما تقلل سقاما أقلل کلامک تأمن ملاما؛ کم غـذا بخور تا از بیماری‌هایت بکاهى.» 165
بدین ترتیب در منظومهی نظریه‌‌ی عدل امام علی(، تمام ساحات زندگی انســان حتی ساحت جسمانی او مغفول نمانده است. حضرت(، علاوه بر توصیه‌‌های اختصاصی، پیوند این ساحت‌‌ها را با یکدیگر و با عدالت معلوم ساخته‌‌اند.

فصل چهارم
(انسان و عدالت اجتماعی)

4-1. مقدمه
وقتی سخن از عدالت به میان می‌‌آید، معمولاً زمینــه‌‌های اجتماعی آن بیش و پیش از هر چیزی به ذهن می‌‌رسد. عدالت اجتماعی گسترده‌‌ترین عرصه‌‌ی نظریه‌‌پردازی عدالت است؛ اوج تجلی عدالت ورزی امام علی( نیز در همین زمینه بر همگان روشن است. در اینجا به صورت مقدمه‌‌ای باید دو معنای عدل را در مباحث اجتماعی بیان کنیم:
اول. عدل به معنای عام که منظور از آن اطاعت از قانون است و کل فضیلت‌‌های اخلاقی در واقع به آن باز می‌‌گردد؛ عدالت بدین معنا جزئی از فضیلت‌‌های اخلاقی به شمار نمی‌‌آید؛ بلکه تمام فضیلت است و البته مساوق آن در مصداق166 و متفاوت با آن در مفهــوم.
دوم. عدل به معنای خاص که عبارت است از عدالت توزیعی؛ یعنی توزیع عادلانه امکانات در حوزه‌‌های اجتماعی و اقتصادی در جامعه.167 عدالت در قضاوت به معنای اعطاء حق افــراد جامعه و ستاندن حق از دیگران، از جمله مباحث ذیل همین معنای عدالت است. بنابراین با در نظر گرفتن معانی فوق مباحث این فصل در ابعاد مختلف عدل انسانی، به شرح زیر ارائه می‌‌شود:
• عدل به معنای اطاعت‌‌پذیری اجتماعی،
• عدالت در توزیع امکانات و یا عدل حکومتی [که شامل عدل قضایی هم می‌‌شود]،
• رفتار عادلانه در برابر دیگران.
به عبارت دیگر سه محور بحث در این فصل مربوط می‌‌شود به تحلیل ابعاد حضور اجتماعی یک انسان که شامل ارتباط دو سویه‌‌
ی او با حکومت و ارتباط انسان‌‌ها با یکدیگر میگردد.

مطلب مشابه :  منابع و ماخذ پایان نامهانتقال اطلاعات، استاندارد سازی، همزمان سازی

4-2. اطاعت‌‌پذیری اجتماعی
از جمله‌‌ی حقوق متقابل مردم و رهبری یا حکومت آن است که نسبت به یکدیگر احــترام گذاشته و حقوق همدیگر را رعایت کنند. همانطور که خواهد آمد حکومت نسبت به مردم جامعه‌‌ی خود دارای تکالیفی است و باید حقوق ایشان را تأمین کند. دفاع از مردم و جامعه در مسائل امنیتی و نظامی [تجاوزهای درون و بیرون از جامعه]، عدالت اجتماعی، اقتصادی و قضایی و … از جمله‌‌ی حقوق مردمان است. لکن حقوق حاکمان در قبال این عدالت‌‌ورزی و حمایت‌‌ از جامعه چیست؟ به دیگر سخــن، مردم چه تکالیفی را باید در قبال حاکمان و حاکمیت انجــام دهند؟
البته باید متذکر بود که از نگاه امام علی‌( رهبری سیاسی جامعه در چارچوب این آیین، منافاتی با حقوق مردم ندارد؛ بلکه حق رهبر سیاسی در گروی ادای حقوق مردم از سوی وی است. مردم نیز، در صورتی موظف به اطاعت و حمایت از رهبر هستند که حقوق آنان در نظام تحت فرمان او رعایت شود. امام( در این زمینه، چنین فرموده است:
«أمّا بَعدُ، فَقَد جَعَلَ اللهُ سُبحانَهُ لی عَلَیکُم حَقّا بِوِلایَهِ أمرِکُم، ولَکُم عَلَیَّ مِنَ الحَقَّی مِثلُ الَّذی لی عَلَیکُم، فَالحَق أوسَعُ الأَشیاءِ فی التَّواصُفِ و أضیَقُها فی التَّناصُفِ، لایَجری لأَحَدِ إلا جَری عَلَیهِ، و لا یَجری عَلَیهِ ألا جَری لَهُ؛ بعد از حمد وستایش خدا؛ همانا خداوند سبحان، با سرپرستی و ولایت در کارهایتان، حقی برای من بر عهدهی شما گذاشته است و در مقابل، برای شما نیز همانند آن، حقی بر گردن من نهاده است. پس حق مردم در مقام توصیف، از هر چیز فراخ‌تر و در مقام انصاف در عمل، تنگتر و باریک‌تر است. حق به سود کسی نیست مگر آن‌که به زیان او نیز هست و بر زیان کسی نیست، مگر این‌که به سود او نیز خواهد بود.» 168
«اى مردم! مهار بار سنگین گناهان را رها کنید، و امام خود را تنها مگذارید، که در آینده خود را سرزنش مى‏کنید. خود را در آتش فتنه‏اى که پیشاپیش افروخته‏اید نیفکنید، راه خود گیرید، و از راهى که به سوى فتنه‏ها کشانده مى‏شود دورى کنید. به جانم سوگند که مؤمن در شعلهی آن فتنه‏ها نابود شود؛ اما مدعیان دروغین اسلام در امان خواهند بود. همانا من در میان شما چونان چراغ درخشنده در تاریکى هستم، که هر کس به آن روى مى‏آورد از نورش بهرمند مى‏گردد. اى مردم سخنان مرا بشنوید، و به خوبى حفظ کنید، گوش دل خود را باز کنید تا گفته‏هاى مرا بفهمید.»169
آن حضرت، در سخنی دیگر، حقوق متقابل مردم و رهبری را چنین بیان می‌‌کند:
«حَقُّ عَلَی الامامِ أن یَحکُمَ بِما أنزَلَ اللهُ و أن یُؤَدِّیَ الأمانَهَ، فَإذا فَعَلَ فَحَقُّ عَلَی الناسِ أن یَسمَعوا لَهُ و أن یُطیعوا، و أن یُجیبوا إذا دُعوا؛ بر امام واجب است که طبق آنجه خداوند مقرر کرده است، حکومت کند و امانتی را که خداوند به او سپرده، ادا نماید. هرگاه چنین کرد، بر مردم واجب است که سخنش را بپذیرند و فرمانش را اطاعت کنند و هنگامی که فراخوانده می‌شوند اجابت نمایند.» 170
اى مردم، مرا بر شما و شما را بر من حقى واجب شده است. حق شما بر من آن که از خیرخواهى شما دریغ نورزم و بیت المال را میان شما عادلانه تقسیم کنم، و شما را آموزش دهم تا بى سواد و نادان نباشید و شما را تربیت کنم تا راه و رسم زندگى را بدانید. و اما حق من بر شما این است که به بیعت با من وفادار باشید، و در آشکار و نهان برایم خیر خواهى کنید؛ هرگاه شما را فرا خواندم اجابت نمایید و فرمان دادم اطاعت کنید.
در این سخنان، نه تنها حق رهبر در گرو ادای حقوق مردم گذاشته شده؛ بلکه حق امامت و ولایت رهبری نیز به عنوان حق امانتداری، مطرح گردیده است. در گذر تاریخ اسلام، پس از دوران پیامبر خدا(، روزگار امیرالمومنین علی( استثنایی بود برای استقرار عدالت اجتماعی و گسترش قسط و احقاق حقوق مردم که متأسفانه، مردم در کشاکش غوغاسالاری‌های فتنه جویان، فرصت بهره‌وری از این موقعیت را از دست دادند و به واقع بر حکومت او ستم روا داشتند.

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد با موضوعنام تجاری، کیفیت خدمات

به فرموده امام علی (:
« إِنْ کَانَتِ الرَّعَایَا قَبْلِی لَتَشْکُو حَیْفَ‏ رُعَاتِهَا وَ إِنَّنِى‏ الْیَوْمَ‏ لَأَشْکُو حَیْفَ‏ رَعِیَّتِی؛ اگر در گذشته، مردم از ستم والیان شکوه می‌کردند، من امروز از ستم مردمان خود، شکوه دارم.» 171
«به من خبر رسیده که بسر بن ارطاه بر یمن تسلط یافته، سوگند به خدا مى‏دانستم که مردم‏ شام به زودى بر شما غلبه خواهند کرد. زیرا آنها در یارى کردن باطل خود وحدت دارند، و شما در دفاع از حق متفرق‌‌اید! شما امام خود را در حق نافرمانى کرده و آنها امام خود را در باطل فرمانبردارند! آنها نسبت به رهبر خود امانتدار و شما خیانتکارید. آنها در شهرهاى خود به اصلاح و آبادانى مشغولند و شما به فساد و خرابى؛ [آنقدر فرومایه‏اید که] اگر من کاسهی چوبى آب را به یکى از شماها امانت دهم مى‏ترسم که بند آن را بدزدید.»172
«خدایا، من این مردم را با پند و تذکرهاى مداوم خسته کردم و آنها نیز مرا خسته نمودند؛ آنها از من به ستوه آمده، و من از آنان به ستوه آمده، دل‌‌شکسته‏ام. به جاى آنان افرادى بهتر به من مرحمت فرما، و به جاى من بدتر از من بر آنها مسلط کن. خدایا، دل‏هاى آنان را، آنچنان که نمک در آب حل مى‏شود، آب کن!
به خدا سوگند، دوست داشتم، به جاى شما کوفیان، هزار سوار از بنى فراس‌‌بن‌‌غنم مى‏داشتم که اگر آنان را مى‏خواندى، سوارانى از ای
شان نزد تو مى‏آمدند، مبارز و تازنده چون ابر تابستانى.»173
شبیه به این اعتراض‌‌ها در کلمات امیر مؤمنان( بسیار فراوان است و می‌‌توان گفت [شاید] مهم‌‌ترین دلیل آن که حرکت و پروژه عدالت امام به معنای کامل محقق نشد، همین کوتاهی‌‌های مردم زمانه است.
بدین ترتیب می‌‌توان نتیجــه گرفت که عدالت در قلمرو اجتماع، حداقل دوبعد دارد این دو بعد به مثابه‌‌ دو طرف حق و تکلیف است که باید دست‌‌یابی به جامعه‌‌ی آرمانی توأمان انجام گیرد.

4-3. عدالت توزیعی
وقتی سخن از عدالت توزیعی یا عدل حکومتی به میان میآید، عرصه‌‌های فراوانی از مباحث اجتماعی و حکومتی پیش‌‌روی اندیشمندان باز می‌‌شود: حوزه‌‌ی مشارکت‌‌طلبی سیاسی حاکمیت، مدیریت اقتصاد و توزیع ثروت، بهداشت و درمان، حمایت‌‌های سیاسی و امنیتی از اجــزاء جغرافیایی و صنفی و مردمان جامعه، رسیدگی به امور قضاوت و حل مشکلات و دادرسی‌‌های مطرح در جامعه و امثال این موارد.

4-3-1. اهمیت عدالت اجتماعی از دیدگاه امام علی(
مفهوم عدالت اجتماعی در تمدن باستانی و قرون وسطای غرب، حاصل آلودگی‌ها و جمع‌آوری سازمان‌های بزرگ آن زمان به

Leave a Reply