بست و اصول عدالت و حقوق بشر، یعنی کرامت شخصی انسان، آزادی رفت و آمد افراد و خلوت خانوادگی و زندگی خصوصی آنان را محترم شمرد. سخنان امام علی (ع) نیز چنین نشان می‌دهد که قاعده‌ی نخستین در اقدام‌های پیشگیرانه این است که باید بنا بر حفظ حقوق افراد باشد، ایشان در حکومت خویش، این مهم را برای مسلمان و غیرمسلمان رعایت و بدان گوشزد می‌کردند؛ از این رو، برای پرهیز از پیامد منفی پیشگیری (بویژه پیشگیری وضعی)، یعنی محدود شدن حقوق و آزادیهای فردی، ضروری است میزان خطرناکی مجرم و عوامل آن، بررسی شود. میزان خطرناکی مجرم یا ظرفیت جنایی او به عوامل مختلفی بستگی دارد.
ب- لزوم توجه به نقش دین در پیشگیری

یکی از مهم‌ترین علل ناکارآمدی نظریه‌های پیشگیری از جرم را می‌توان بی‌توجهی به دین و نادیده انگاشتن آموزه‌های دینی دانست. یکی از عواملی که افراد را از بزهکاری باز میدارد، رعایت تعالیم مذهبی و داشتن رابطه قوی با خداوند است؛ بهعنوان مثال در ماههای محرم و رمضان که مسایل عبادی بیشتر مورد توجه است آمار برخی از جرایم نیز کمتر است. در اندیشههای امام علی (ع) فلسفه بعثت پیامبران، چیزی جز رهایی انسانها از انحرافها و گمراهیها نبوده است. در اوج فوران و رواج جرایم و مصیبتها، انبیای الهی با ارایه آموزههای دینی به کمک بشر برخواستند و او را به وادی رستگاری رهنمون کردند. محتوای دین، آموزههای آن، اموری است که اگر به طور صحیح بیان شود و به درستی برای مردم در جامعه تحقق یابد، آن جامعه را به میزان زیادی از ناهنجاریها و انحرافها پاک خواهد نمود.
ج- پیشگیری از جرم، وظیفهای همگانی
پیشگیری از جرم را نباید فقط وظیفه حکومت دانست، بلکه باید آن را وظیفهای همگانی دانست. مروری بر سخنان امام علی (ع) این نکته را روشن میکند که ایشان، پیشگیری از جرم را وظیفه همگانی دانسته که نه تنها حکومت، بلکه همه افراد جامعه (حتی مجرمان بالقوه)، نسبت به آن مسوولیت دارند. در خصوص وظیفه جامعه در پیشگیری از جرم میتوان به توصیههای آن امام در مورد امر به معروف و نهی از منکر اشاره نمود که میفرمایند: «امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که بدان شما بر شما مسلط میشوند.» امر به معروف و نهی از منکر از مهمترین برنامهها و تدابیری است که اسلام برای مشارکت مردم در پیشگیری از جرم تدارک دیده است.
از این رو، پیشگیری از جرم، تنها وظیفه‌ی دولت‌ها نیست و باید از بدنه‌ی اجتماع در سیاست جنایی استفاده کرد. البته لازم است، این مشارکت همچنان باید تحت نظر دولت انجام گیرد تا به حقوق فردی و خصوصی و نیز کرامت و شان انسان‌ها کمترین خدشه‌ای وارد نیاید.

گفتار دوم- مبانی پیشگیری از جرم
پیشگیری از جرم با هر شیوهای که باشد، بر مبانی فکری خاصی استوار است. بنابراین، مبانی نظری هر یک از پیشگیریها با توجه به مکاتب مختلف، متفاوت میباشد. بر این اساس در این گفتار ابتدا به مبانی نظری پیشگیری کیفری و پس از آن به مبانی نظری پیشگیری غیرکیفری پرداخته خواهد شد.
1- مبانی نظری پیشگیری کیفری
پیشگیری کیفری که سیاست حزب محافظهکار در انگلستان بود طرفدار رویکرد کیفری برای مبارزه با جرم؛ یعنی اعمال شدید قانون و مجازات توسط دستگاههای ذیربط و اجرایی است. چنین رویکردی به همین دلیل در آثار جرمشناختی و کیفرشناختی به سیاست یا نظریه محافظهکارانه یا محافظهکاری، شناخته شده است. مبنای نظری این دیدگاه، اصرار بر تایید بازدارندگی مقررات کیفری و روشهای رسمی یا قانونی برخورد با جرم یعنی اعمال مجازات و اقدامات موثرتر برای دستگیری مرتکبان، شامل تقویت پلیس و دستگاه قضایی است. این دیدگاه از عصر روشنگری تاکنون دیدگاه غالب بر نظام قضایی بوده است. تنها تفاوت دیدگاه جدید، مربوط به تاثیر مجازات با دیدگاههای قدیمیتر آن که در تفکرات شخصیتهایی همچون بکاریا، بنتام و امثال آنها قابل مشاهده است، اختلاف در ابزارها و کیفیت کاربرد آنها برای تامین هدف مزبور است. جیمز کیو ویلسون، یکی از نظریهپردازان معاصر آمریکایی و طرفدار همین تفکر، مبانی آن را در یک جمله کوتاه، چنین خلاصه میکند: به همان اندازه که احتمال اعمال ضمانت اجراهای کیفری بیشتر شود، جرم شیوع کمتری خواهد داشت.
مشخصات بارز این رویکرد، یکی این است که بر اساس آن، هر جرمی با هر مرتکبی، به یک شیوه واحد قابل پیشگیری است در حالی که امروزه بیشتر صاحبنظران حوزه پیشگیری از جرم، بر این باورند که پیشگیری از هر جرمی، روشهای خاص خود را میطلبد. یکی دیگر از ایرادات وارد بر این طرز تفکر آن است که مدار و نقطه ثقل پیشگیری در آن، کیفر و برخورد با مرتکب است و نقش غیرمرتکب اعم از بزهدیده و اجتماع در آن نادیده گرفته شده است.
2- مبانی نظری پیشگیری اجتماعی
پیشگیری اجتماعی را بر اساس چند نظریه علمی میتوان توجیه نمود که از جمله آنها نظریه پوزیتویستی، فرایند اجتماعی و برچسبزنی است.
1-2- نظریه پوزیتویستی: پیشگیری اجتماعی از طریق اعمال اصلاحات فردی و اجتماعی است که زیربنای اصلی و اساسی رویکرد پیشگیری اجتماعی محسوب میشوند. پیروان این نظریه که به پوزیتویست یا تحققی (تحصلی یا اثباتی)، معروف هستند، بر این عقیدهاند که از طریق شناخت علل ارتکاب جرم (اعم از فردی و اجتماعی) و برطرف ساختن آنها با انجام اصلاحات فردی و اجتماعی، مثل درمان بیماریها و نارساییهای (ناهنجاریهای) جسمی و روحی مرتکبان، بالا بردن ارزشهای اجتماعی و ثبات و وابستگی آنها، تقویت نهادهای اجتماعی مثل خانواده و مدرسه، توسعه و تعالی فرصتهای اقتصادی، تحصیلی و تفریحی، مسکن و امثال اینها میتوان از ایجاد تمایلات مجرمانه در افراد جلوگیری کرد و نهایتا آنها را از غرق شدن یا کشیدهشدن به سوی شیوههای مجرمانه زندگی، نجات داد. این طرز تفکر که مدعی مبارزه با علت و خشکاندن ریشه جرم است، به رغم وجود زاویه دید کاملا متفاوت به جرم و مجرمیت، همه جرایم را معلول یک سری عوامل شناختهشده میداند و بنابراین، مثل رویکرد نخست، همه انواع جرایم را با یک روش، قابل پیشگیری فرض میکند، هرچند شیوهها و ابزارهای آن تاحدی متفاوت است. در این دیدگاه، همانند نوع اول، سنگ زیرین سیاست جنایی کیفری در پیشگیری از جرایم، مرتکب است و اوست که موضوع همه تحقیقات، آزمایشات و سیاستهای پیشنهادی برای پیشگیری از وقوع جرم است.
2-2- نظریه فرایند اجتماعی: بر اساس نظریه‌‌ فرایند اجتماعی، بزهکاری‌ نتیجه‌ جامعه‌پذیری‌ نامناسب‌ است‌ که‌ منجر به‌ تضاد با نهادهای‌ اجتماعی‌ می‌شود و سرانجام‌ به‌ اشکال‌ منحرفانه‌ رفتار می‌انجامد. نقطه شروع‌ این‌ فرآیند، یادگیری ‌ارزش‌ها، نگرش‌ها و رفتارها از خلال‌ تماس‌ مستقیم‌ با دیگران‌ است‌ و با روابط‌ ضعیف‌ جوانان‌ با نهادهای‌ عمده‌ مهارکننده انحراف، شامل‌ خانواده‌، مدارس‌ و همسالان‌، ارتباط دارد. کودکانی‌ که‌ با دعوا و مشاجره‌ مواجه‌ می‌شوند یا در یک‌ مدرسه‌ نامناسب‌ تحصیل‌ می‌کنند و با هم‌ سن‌ و سالان‌ نابههنجار خود در ارتباطند، در معرض‌ جرم‌ قرار می‌گیرند؛ در نتیجه‌، طبق‌ نظریه‌ فرایند اجتماعی‌ می‌توان‌ با تقویت‌ روابط‌ موجود بین‌ جوانان‌ و نهادهای‌ عمده‌ مسوول‌ جامعهپذیری‌ آنان‌ از بزهکاری‌ پیشگیری‌ نمود.
3-2- نظریه برچسبزنی: نظریه‌های‌ واکنش‌ اجتماعی‌، رفتار بزهکارانه‌ را پیامد نفوذ و سلطه‌ اعضای‌ قدرتمند جامعه‌ بر جوانان‌ محروم‌ تلقی‌ می‌کنند. یکی‌ از شاخه‌های‌ نظریه‌ واکنش‌ اجتماعی‌، نظریه‌ برچسب‌ زنی‌ است‌ که‌ رفتارهای‌ منحرفانه‌ را محصول‌ برچسب‌های‌ منحرفانه‌ای‌ می‌داند که‌ جامعه‌ به‌ ضعیف‌ترین‌ شهروندان‌ خود تحمیل‌ می‌نماید. برچسب‌های‌ منحرفانه‌ موجب‌ رانده‌ شدن‌ افراد از روند اصلی‌ جامعه ‌می‌گردد که‌ در نتیجه‌ موجب‌ می‌شود فرد برای‌ بقاء به‌ ارتکاب‌ اعمال‌ غیر قانونی‌ خود در آینده‌ ادامه‌ دهند؛ از این رو، با محدود کردن‌ میزان‌ تماس‌ جوانان‌ با نظام‌ دادرسی‌ و محدود ساختن‌ بازداشت‌ آنان، میتوان از بدنامی آنها و در نهایت از وقوع جرم توسط آنان، پیشگیری نمود.

3- مبانی نظری پیشگیری وضعی
در این دیدگاه، کنترل و ابتکار جای مجازات و انفعال را می‏گیرد و با اتخاذ اقدامات متعدد و مناسب با هر هدفی که ممکن است آماج جرم قرار گیرد، سعی در پیشگیری از تجاوز به آن می‏شود. بر خلاف تصور جاری در دیدگاه دوم که مرتکبین دارای نوعی اجبار هستند و وقوع جرم از سوی آنها اجتناب ناپذیر بوده و به همین دلیل قابل پیشگیری جز از طریق انهدام عامل موجبه آن نیست، در رویکرد وضعی به پیشگیری، جرم قابل پیشبینی بوده و صرف نظر از این که مرتکب تحت تأثیر چه عامل بوده، از طریق کاهش فرصتهای ارتکاب و آماجهای آن، با اعمال روشهای فیزیکی(مادی) یا تغییر و کنترل موقعیتهای مناسب برای ارتکاب جرم می‏توان وقوع آن را ممتنع و خنثی ساخت. بدین طریق از ورود به وادی پیچیده سلسله عوامل متعدد انسانی و اجتماعی جرم و تحلیل و برخورد با آنها احتراز می‏گردد، هر چند شناسایی آنها در پیش بینی محل، زمان و نحوه ارتکاب جرم می‏تواند تأثیر به سزایی داشته باشد. اساسی‌ترین‌ اصول‌ این‌ نظریه‌ «فرصت‌، هدف‌، ریسک‌ و تلاش‌» تشکیل‌ می‌دهد، یعنی‌ فرصت‌ ارتکاب‌ جرم‌ تابعی‌ است‌ از یک‌ هدف‌، خطر، تلاش‌ و سود. هنگامی‌ که‌ خطر ارتکاب‌ جرم‌ از منافع‌ حاصل‌ از آن‌ بیشتر باشد جرم‌ تقلیل‌ می‌یابد. دانشمندانی‌ که‌ پیرو این‌ نظریه‌ هستند معتقد به‌ ایجاد تغییرات‌ در محیط‌ فیزیکی‌ و اجتماعی‌، براساس‌ چهار اصل‌ پیشگیری‌ از جرم‌که‌ عبارتند از: کنترل‌ دسترسی‌، مراقبت‌، حمایت‌ از اقدامات‌ ایمنی‌ و تقلیل‌ انگیزه‌ها جهت‌ کاهش‌ ارتکاب‌ جرایم‌ می‌باشند.
مثالهای بارز چنین روشی از پیشگیری را می‏توان در تغییر و تعدیل طرحهای ساختمانی، کنترل محیط و موقعیتی که جرم ممکن است در آن ارتکاب یابد، مشاهده نمود. از آنجا که این رویکرد جنبه عملی‏(پراگماتیک) دارد؛ سعی شده برای هر جرمی (عموما جرایم نسبت به اموال که فرصتمدار هستند) از روش خاصی استفاده گردد و بنابراین بر خلاف دو رویکرد دیگر، نگاهی اختصاصی یا کلینکی به پیشگیری از انواع جرایم دارد. هر چند این رویکرد امیدهای فراوانی را برای کاهش جرایم به همراه آورده اما انتقادات وارد به آن نیز کم نیستند.

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان درمورد حقوق بین الملل عرفی

دانلود پایان نامه

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوندبرای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  40y.ir  مراجعه نمایید.

رشته حقوق همه گرایش ها : عمومی ، جزا و جرم شناسی ، بین الملل،خصوصی…

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

فصل دوم
پیشگیری غیرکیفری

با توجه به تاریخ و شیوه‌های مبارزه بشر با پدیده جرم، جرمشناسان پیشگیری از جرم را به دو گونه پیشگیری کیفری و غیرکیفری تقسیم کرده‌اند. پیشگیری غیرکیفری که قبل از وقوع جرم انجام می‌پذیرد؛ عبارت است از توسل به اقدام‌های غیرسرکوبگرانه و غیرقهرآمیز، که دارای ماهیت اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، وضعی، آموزشی هستند؛ و بهمنظور جامعه‌پذیرشدن و قانونگرا ساختن افراد و حفاظت از آماج‌های جرم جهت جلوگیری از وقوع آنها در جامعه صورت میپذیرد. پیشگیری غیرکیفری خود به دو گونه وضعی و اجتماعی تقسیم میشود. با توجه به آنکه در اندیشه و سیره امام علی (ع) این دو نوع پیشگیری مشاهده میشود در این فصل در قالب دو مبحث در مورد آنها سخن گفته خواهد شد. بدین صورت که در مبحث نخست در یک گفتار، ابعاد پیشگیری اجتماعی در نظامهای حقوقی معاصر و در گفتار دیگر، پیشگیری اجتماعی از منظر امام علی (ع) توضیح داده میشود.
در مبحث دوم در مورد پیشگیری وضعی از منظر ایشان سخن گفته خواهد شد. در این مبحث که در دو گفتار تدوین خواهد شد درگفتار نخست، ابعاد مختلف پیشگیری وضعی در نظامهای حقوقی معاصر تبیین میشود و پس از آن در گفتار دوم، پیشگیری وضعی از منظر امام علی (ع) مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مبحث نخست- پیشگیری اجتماعی
همانطورکه پیش از این بیان شد، پیشگیری اجتماعی مجموعه اقدام‌های پیشگیرانهای است که بر همه محیط‌های پیرامون فرد که در فرایند جامعه‌پذیری نقش داشته و دارای کارکرد اجتماعی هستند تاثیر

Leave a Reply