دانلود پایان نامه

1-4. مفاهیم ناهمسو 30
1-4-1. ظـلم و جور 30
1-4-2. فساد 31
1-5. عدالت در علوم اسلامی 33
1-5-1. عدالت در فلسفه و کلام 33
1-5-2. عدالت در علم اخلاق 34
1-5-3. عدالت در علم فقه و حقوق 37
1-5-4. عدالت اجتماعی،سیاسی 39
فصل دوم 43
(عدالت در رابطه انسان و خدا) 43
2-1. مقدمه 44
2-2. عدل در رابطه‌‌ی انسان و خدا 45
2-2-1. ساحات عدالت ورزی انسان در برابر خدا 47
2-2-1-1. عدالت ورزی در ساحت اعتقاد و اندیشه 48
2-2-1-1-1. پاسخ اشکالات 50
2-2-1-1-2. اندیشه عدالت محور امیرمؤمنان( و اختیار انسان 52
2-2-1-1-3. اندیشه عدالت‌محور امیرمؤمنان( و مسأله شر 55
2-2-1-2. عدالت ورزی در ساحت عمل و رفتار 58

فصل سوم 60
(عدالت در رابطه انسان با خویشتن) 60
3-1. مقدمه 61
3-2. عدالت در بعد روحانی و معنوی انسان 61
3-2-1. ضرورت و اهمیت معرفت نفس 61
3-2-2. معرفت نفس 63
3-2-3. آگاهی از نسبت خود با خدا 68
3-3. عدالت در بعد جسمانی انسان 71
فصل چهارم 74
(انسان و عدالت اجتماعی) 74
4-1. مقدمه 75
4-2. اطاعت‌‌پذیری اجتماعی 76
4-3. عدالت توزیعی 79
4-3-1. اهمیت عدالت اجتماعی از دیدگاه امام علی( 79
4-3-2. عدالــت سیاسی، اجتماعی 82
4-3-3. توزیع عادلانه امکانات 84
4-3-4. عدالت در قضاوت 85
4-3-5. رفع تبعیض در مدیریت جامعه 88
4-3-6. پرهیز از لذت‌‌جویی در میان حاکمان 92
4-3-7. پرهیز از ویژه خواری 93
4-3-8. لزوم رأفت در تامین عدالت 95
4-4. عدالت در تعامل شهروندان 96
4-4-1. عدالت در رابطه همسر 97
4-4-2. عدالت در رابطه با والدین 100
4-4-3. عدالت در رابطه با فرزندان 101
4-4-4. عدالت در رابطه با خویشان 102
فصل پنجم 104
(عدالت در ساحت طبیعت) 104
5-1. مقدمه 105
5-2. عدالت در مورد حیوانات 106
5-3. عدالت در زمین، گیاهان و منابع طبیعی 109
5-4. نسبت عدالت طبیعی با سایر قلمروها 111
نتیجه و جمع‌‌بندی 114
فهرســت منـابع؛ 117
کتاب‌ها 117

مقدمه
بیان مساله
شاید به جرأت بتوان گفت رایج‌‌ترین مفهوم در حوزه‌‌ی دانش اخلاق، مفهوم “عدالت” است؛ مفهومی کلیدی که بر اساسِ آن، می‌‌توان نظام‌‌های اخلاقی را مورد مطالـعه و بررسی قرار داد. از فلسفه‌‌ی یونان باستان گرفته تا مکاتب دینی، معنوی و اخلاقی شرقی، همواره مساله عدالت مورد توجه بوده و در تبیین آن کوشش های فراوانی شده است.
آرزو، مآل و سرانجامی که نظام‌‌های اخلاقی با توصیفاتِ مختلف خود از آن، با تعبیر “سعادت” یاد می‌‌کنند، نیازمند کوشش و تلاش انسانی در کسب فضائل است و در این بین، از عدالت به عنوان شرط لازم برای رسیدن به سعادت یاد می‌‌شود. از اینجــا پیوندی میان “عدالت و سعادت” ایجاد می‌‌شود؛ که شناخت این مفهوم را برای اندیشمندان حوزه‌‌ی اخلاق دوچندان می‌‌کند. تا این مقام، مفهوم عدالت در عرض سایر مفاهیم اخلاقی چون: فضیلت، خیر، سعادت و …. قرار می‌‌گیرد؛ ولی هنگامی که در توصیف و بسط همین مفاهیم یادشده [مجدداً] از مفهوم عدالت نامبرده می‌‌شود؛ سبب تقدم و اولویت بازشناسی بیش از پیش آن، در حوزه‌‌ی فلسفه اخلاق می‌‌شود.
امروزه در مطالعات حوزه‌‌ی اخلاق، آثاری بر پایه‌‌ی مفهوم عدالت تولید می‌‌شود؛ که در آنها، سخن از ابعاد مختلف این مفهوم به میان می‌‌آید. مفهوم‌‌شناسی عدالت، راه نیل به عدالت، موانع رسیدن به عدالت، قلمروهای عدالت، آثار عدالت و تبیین ارتباط عدالت با دیگر مفاهیم اخلاقی، از جمله‌‌ی این ابعاد است.
اما در بین ابعاد مختلف عدالت، بازشناسی اندیشه‌‌ی متفکران پیرامون توصیف‌‌شان از قلمروهای عدالت و چگونگی برقراری ارتباط میان این قلمروها، حائز اهمیت است. مثلاً هنگامی که در نظام اخلاق افلاطونی سخن از عدالت به میان می‌‌آمد، وی می‌‌کوشید تا با بهکارگیری این مفهوم، از لزومِ نوعی هماهنگی و انسجام در میان ساحت‌‌های نفس انسانی یاد کند به عقیده او، اولاً ساحت‌‌های نفس مرتبط هستند؛ ثانیاً در یک نظام اخلاقی، علاوه بر آنکه هر ساحت نفس باید به نحو احسن و صحیح کار کند، به یک هماهنگی کلی و امری مافوق ساحت‌‌ها نیاز است که از آن به عدالت تعبیر میکرد.
حال در بحث حاضر، می‌‌دانیم که وجود عدالت در ساحت‌‌های مختلف و قلمروهای مختلف امری مورد پسند است و نوعاً اندیشمندان و مردمان می‌‌کوشند تا این عدالت جزئی را در هر قلمرو بدست آورند. اما سؤال آنجاست که آیا در یک نظام اخلاقی که شامل قلمروهای گوناگون می‌‌شود، به یک هماهنگی و یک عدالت کلی هم نیاز داریم؟ و در صورتی که چنین نیازی حس ‌‌شود، ارتباط و نسبت میان این قلمروها چگونه است تا عدالت کلی [هماهنگی قابل قبول] میان آنها رقم بخورد؟
در مطالعه [هر چند اولیه] سخنان امام علی(، علاوه بر معرفی و توصیف قلمروهای عدالت، مساله ارتباط بین این قلمروها به چشم می‌‌خورد؛ از این‌‌رو به نظر می‌‌رسد انجام مطالعـات دقیق و پژوهــشی عمیق‌ در این باب، می‌‌تواند نحوه‌‌ی ارتباطِ آنها را از نگاه حضرت مشخص کند.
اظهارات فراوان، ماندگار و قابل توجه امیرالمؤمنین( از سویی و خلافت، امامت و ولایت حضرت از سوی دیگر، سبب می‌‌شود تا در شناخت مفهـوم عدالت به احادیث و روایات علوی توجه ویژه‌‌ای شود. دلیل چنین توجهی آن است که نگاه امیرالمؤمنین( می‌‌تواند به عنوان نظرگاه دینی و بیانگر نظام اخلاقی اسلام نیز تلقی گردد. از همین‌‌رو، بدست آوردن نظرگاه عدالت علوی به شکل توصیفی، مورد توجـه اندیش
مندان است.
1. سؤالات و فرضیه
با در نظر داشتن بحثی که گذشت، می‌‌توان پرسش اصلی این تحقیق را اینچنین تقریر نمـود: قلمروهای عدالت چیست و توصیف هر کدام از آن ها از منظر امــام عـلی( چگونه است؟ برای پاسخ دادن به این پرسش اصلی پرسش‌‌های فرعی زیر تمـهید شده است:
• معنای عدالت از منظر امیرالمؤمنین( چیست؟
• مؤلفه‌‌ها و اصول عدل در قلمـروها و ساحت‌‌های مختلف زندگی بشری چیست؟
تحقیق حاضر از نوع اکتشافی است و بدنبال کشف مفهوم عدالت در اندیشه ی امام امیر مومنان( است.

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلید واژه هایعدالت اجتماعی، عدالت توزیعی، حضور اجتماعی

2. مرور پیشینه
در اینجا لازم است هرچند مختصر و اجمالی به آثار و تالیفاتی که حول موضوع این پایان‌‌نامه تحقیق و آماده شده و در تدوین آن اثرگذار بوده است، اشاره گردد:
• اولین اثری که در این حوزه مورد مداقه و مطالعه جدی قرار گرفت کتاب “تراز حیات، ساختار شناسی عدالت در نهج البلاغه” اثر دکتر مصطفی دلشاد تهرانی است. این کتاب در چهار بخش: مفهوم شناسی، جایگاه‌‌ شناسی، ملازمه شناسی و وجوه شناسی به موضوع عدالت پرداخته است. در این اثر همان‌‌گونه که در مقدمهی آن نیز ذکر شده، به صورت مستقل به موانع و راهکارهای عـدالــت پرداخته نشده است؛ بلکه در میان مباحث دیگر و به صورت پراکنده، تنها به آن‌‌ها اشاره شده است. این اثر ضمن اینکه تبویب بسیار مناسبی در موضوع عدالت با ملاحظهی نهج البلاغه دارد، ولی نسبت به تحلیل و بررسی کامل مباحث، دغدغه‌‌ای نداشته و می‌‌توان گفت صرفاً به جانمایی و اشاره به موارد و موضوعات عدالت در نهج البلاغه پرداخته است. به عبارت دیگر، چنانکه از مطالب مقدمه کتاب برداشت میشود، می‌‌توان گفت شیوهی ایشان در مطالعهی نهج البلاغه، روش موضوعی است.
• کتاب “درآمدی بر نظریه عدالت در اسلام” اثر عبدالله جعفری از دیگر آثار حاضر در این حوزه است. این اثر، نخست پایان‌‌نامه کارشــناسی‌‌ارشد نگارنده بوده است. سپس انتشارات جامعه‌‌المصطفی آن را با تصحیح و اضافات و نظارت حجت الاسلام خسروپناه به عنوان کتاب به چاپ رساند. این کتاب با موضوع عدالت و در شش فصل کلیات، مبانی، نظریه ها، معیار و اصول، راه‌های شناخت و ارتباط عدالت و شریعت تدوین شده است. این اثر بیشتر با رویکرد فلسفی- کلامی سعی بر اسـتخراج نظر اسلام در مورد عدالت دارد. همانگونه که بیان شد، در این کتاب عمدتا به نظرات و آراء فلاسفه و متکلمین پرداخته شده و اشارهی جدی به روایات و منابع نقلی و فقهی نگردیده است. همانطور که در مقدمه کتاب ذکر شده، بررسی‌‌های این پژوهش در سه حوزهی حقوق اساسی، قدرت و ثروت میباشد.
• کتاب “عدالت اجتماعی در نهج البلاغه” (ابعاد سیاسی، اقتصادی و حقوقی) پژوهش علی اصغر احمدی، ناظر به عرصه عدالت اجتماعی به رشته تحریر درآمده است، این اثر در چهار فصل 1. عدالت اجتماعی زمینه ها، موانع و دست آوردها 2. بررسی بعد سیاسی عدالت اجتماعی 3. بررسی بعد اقتصادی عدالت اجتماعی 4. بررسی بعد حقوقی عدالت اجتماعی و یک خاتمه و نتیجه گیری نگاشته شده است. روشــن است که این اثر نیز حوزه‌‌های عدالت اجتماعی را محور تحقیق خود قرار داده و به ابعاد و مناسبات آن پرداخته است.
• اثر دیگری که در پژوهش پیرامون نهج البلاغه درخور مطالعه و تامل است، کتاب “عدالت و یاد خدا” (آشنایی با روحانیت امام علی() اثر دکتر رضا شاه‌‌کاظمی1 محقق پاکستانی الاصل و مالکی مذهب میباشد. این کتاب در سه فصل (سه مقاله) ابعاد روحانی و عرفانی و نیز مفهوم عدالت را با محوریت خطبه اول نهج البلاغه و نامه امام علی( به مالـک اشتر، بررسی میکند.
• “امام علی( صدای عدالت انسانی” اثر اندیشمند شهیر مسیحی جرج سجعان جرداق، یکی از معروفترین آثار راجع به شخصیت و اندیشه‌‌های امیر مؤمنان( است که با نگاهی کارکردی، اندیشه‌‌های ارزندهی آن حضرت را بررسی میکند. این اثر ارزشــمند نیز همانند سایر تحقیقات انجام شده با موضوع عدالت، بیشتر ناظر به جنبه‌‌های نظام عدالت اجتماعی و مدیریت اجتماعی در سیره و زندگی امیرالمؤمنین( است.
از میان مقالات تالیف شده با محوریت عدالت از منظر امیر مؤمنان( نیز می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:
• اصطلاح شناسی عدالت و پیوند آن با مفاهیم همسو در آموزه‌‌های نهج البلاغه. سیدجواد احمدی
• عدالت اجتماعی از منظر نهج البلاغه. سیدجواد احمدی
• عدالت از دیدگاه امام علی(. جلال درخشه
• دیباچه ای بر فلسفه عدالت. حسین بشیریه
• عدالت در اندیشه سیاسی امام علی(. علی اکبر علیخانی
• امام علی( عدالت و خشونت. دکتر بهرام اخوان کاظمی
• امام علی( عدل و تعادل. محمد حکیمی
• امام علی( و ابعاد عدالت اجتماعی. سیدحمید مولانا
• چیستی و ماهیت عدالت اجتماعی از نگاه امیرالمونین علی(. حسن حاج حسینی
• بررسی مصادیق برجسته عدالت قضایی در سیره امام علی(. دکتر محمدصالح ولیدی
• مبانی منطقی طراحی سیستم خط مشی‌‌گذاری دولتی برای تحقق عدالت حق مدار بر (اساس نهج البلاغه). دکتر علی اصغر پور عزت
در مجموعه کتب و مقالاتی که ذکر آن ها گذشت، خلاء دو فقدان اساسی به چشم می خورد: نخست آن که در فعالیت های علمی پیرامون کلیت نظریه عدالت از منظر امام علی( ابعاد و حوزه های مختلف عدالت تقسیم و تبیین نشده است و دوم آن که به بعضی ساحت های عدالت نظیر عدالت الهی یا عدالت نفس کمتر پرداخته شده است ضمن آن که نمی توان نسبت و رابطهی بین ساحت های مذکور را در آثار پیشینی مشاهده نمود.

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد با موضوعاستان گیلان، وفاداری مشتریان، وفاداری مشتری

روش تحقیق
روش تحقیق ح
اضر اکتشافی – هرمنوتیکی و بر پایه مراجعه به متون اصلی و دست اول است که به گزارش فرمایشات حضرت امیر مومنان علی( پرداخته اند. اهم این منابع از نهج البلاغه و غررالحکم بوده که مختص گفته ها و نوشته های حضرت( است. در مرحله بعدی مستدرکات نهج البلاغه و دیگر منابع روایی مانند کافی (که به شکل پراکنده اندیشه های حضرت را نقل می کنند) مد نظر قرار گرفته است.
با توجه به عربی بودن احادیث، در ابتدا کلیدواژه های مرتبط با بحث استخراج شده و سپس به توصیف ساحات عدالت از منظر حضرت پرداختهایم و همچنین از آثار (کتب و مقالات) محققینی که در موضوع عدالت پژوهش کرده اند بهره گیری شده است.

فصل اول
(کلیات و مفاهیم)

1-1. مقدمه
پیش از بررسی قلمروهای عدالت، و برای بدست آوردن ابعاد معنایی و مفهومی عدالت، این واژه را در کنار دیگر واژه‌‌های هم‌‌سو و ناهمسوی آن از نظر اهل لغت مورد بررسی قرار می‌‌دهیم، تا تصویر نسبتاً روشنی از آن به

Leave a Reply